30 ವರ್ಷ, 7 ಬಾರಿ ವಿಫಲ: 1996ರಿಂದ 2026ರವರೆಗೆ ಏಕೆ ಈ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಬಿಲ್ ಪಾಸ್ ಆಗಲಿಲ್ಲ? ಇಲ್ಲಿದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮಾನ ಪಾಲು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ 'ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಧೇಯಕ' (NariShakti)ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯ ಕೆಸರೆರಚಾಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹಾವು-ಏಣಿಯ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ಈ ವಿಧೇಯಕ, ಏಪ್ರಿಲ್ 17, 2026ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.

ಈ ಮೂಲಕ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಕನಸು ಏಳನೇ ಬಾರಿಗೆ ಕಮರಿಹೋಗಿದೆ.

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 17ರ ಹೈಡ್ರಾಮಾ

ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿಧೇಯಕವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮಂಡಿಸಿತ್ತು. ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ 2/3 ಬಹುಮತದ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಅಂದರೆ ಕನಿಷ್ಠ 352 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ವಿಧೇಯಕದ ಪರವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದು ಕೇವಲ 298 ಮತಗಳು. ಈ ಹಿನ್ನಡೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿಧೇಯಕವು ಪತನಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಬಿಜೆಪಿ ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರೆ, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ನಿಲುವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.

30 ವರ್ಷಗಳ ಸಫಾರಿ: 7 ಮಹತ್ವದ ಹಿನ್ನಡೆ (1996 - 2026)

ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಧೇಯಕವು 1990ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಏಳು ಬಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಸೋತಿದೆ. ಆ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.
1996 (ದೇವೇಗೌಡರ ಕಾಲ): ಎಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡರ ನೇತೃತ್ವದ ಜನತಾದಳ ಸರ್ಕಾರ 81ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಂಡಿಸಿತು. ಗೀತಾ ಮುಖರ್ಜಿ ನೇತೃತ್ವದ ಜಂಟಿ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗೆ ಬಿಲ್ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಲೋಕಸಭೆ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಬಿಲ್ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್ ಆಯಿತು.1998 (ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರ): ಅಂದಿನ ಕಾನೂನು ಸಚಿವ ಎಂ. ತಂಬಿದುರೈ ಬಿಲ್ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಆರ್‌ಜೆಡಿ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಪಿ ಪಕ್ಷಗಳು 'ಒಳಮೀಸಲಾತಿ' (Quota within Quota) ಬೇಕೆಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದವು. 12ನೇ ಲೋಕಸಭೆ ವಿಸರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಲ್ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು.1999 (ಎನ್‌ಡಿಎ ಪುನರಾಗಮನ): ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕುವಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲದೆ ಬಿಲ್ ಮತ್ತೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು.
2002-2003 (ಯುಪಿಎ-1): ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದರೂ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ ಅದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲು ದಾಟಲಿಲ್ಲ.2010 (ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರ): ಇದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಮಾರ್ಚ್ 9ರಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಷಲ್‌ಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಬಿಲ್ ಪಾಸಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಬೆಂಬಲ ವಾಪಾಸ್ ಪಡೆಯುವ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 2014ರಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ ರದ್ದಾಯಿತು.
2023 (ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ): ಹೊಸ ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ಕಾನೂನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಹೊಸ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರು ವಿಂಗಡಣೆ (Delimitation) ನಂತರವಷ್ಟೇ ಜಾರಿ ಎಂಬ ಷರತ್ತು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.2026 (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೋಲು): ಏಪ್ರಿಲ್ 17ರಂದು ಈ ಷರತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಮುಂದಾದಾಗ 2/3 ಬಹುಮತ ಸಿಗದೆ ವಿಧೇಯಕವು ಏಳನೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿಫಲಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ

ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ:
ಲೋಕಸಭೆ: ಸುಮಾರು ಶೇ. 14
ರಾಜ್ಯಸಭೆ: ಸುಮಾರು ಶೇ. 17
ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು: ಸುಮಾರು ಶೇ. 10 (ಸರಾಸರಿ)

ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಬಿಲ್ ಏಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಸೋಲುತ್ತಿದೆ?

ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಧೇಯಕವು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ 'ರಾಜಕೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್' ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿಗವೆ.

1. ಒಳಮೀಸಲಾತಿಯ ಸಂಘರ್ಷ (Quota within Quota)

ಆರ್‌ಜೆಡಿ, ಎಸ್‌ಪಿ ಮತ್ತು ಈಗ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೂಡ ಮೀಸಲಾತಿಯೊಳಗೆ ಒಬಿಸಿ (OBC) ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋಟಾ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ.

2. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರು ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿಯ ಲಿಂಕ್ (Delimitation Issue)

2023ರ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿ ಮರು ನಿರ್ಣಯದ ನಂತರವೇ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ, ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 543 ರಿಂದ 850 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭೀತಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು 'ಚುನಾವಣಾ ಗಿಮಿಕ್' ಎನ್ನುತ್ತಿವೆ.

3. ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕಾರಣದ ಭಯ

ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಅನೇಕ ಪುರುಷ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿಯಿಂದ ಒಳಗಿಂದೊಳಗೇ ಈ ವಿಧೇಯಕವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರ vs ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ: ಪರ-ವಿರೋಧ ವಾದಗಳು

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. 1971ರ ನಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರು ವಿಂಗಡಣೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಾದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಿಗುವುದಲ್ಲದೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ವಾದ

ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ನಡೆಯನ್ನು 'ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಟ್ರಿಕ್' ಎಂದು ಕರೆದಿವೆ. "ನಮಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಈಗಲೇ ಬೇಕು, ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದೂಡುವುದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದ್ರೋಹ" ಎಂಬುದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಆಕ್ರೋಶ.ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಧೇಯಕವು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾಟವಲ್ಲ, ಅದು ಈ ದೇಶದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಘನತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ರಾಜಕೀಯ ಜಟಾಪಟಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು 2026ರ ಮುಂದಿನ ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲಿದೆ,