ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಲೇಬಲ್ ನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮಾಹಿತಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಎಷ್ಟು ನಿಜ? ಅಧ್ಯಯನ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

2026ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ LabelBlind ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿ ಭಾರತದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ಡ್ ಆಹಾರ ಉದ್ಯಮದಾದ್ಯಂತ ಆಹಾರ ಲೇಬಲಿಂಗ್ ಅನುಸರಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂತರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. 18 ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 21 ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 227 ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಗಳ 586 ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ 5,058 ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಈ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.33.6 ರಷ್ಟು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸುಮಾರು ಶೇ. 21 ರಷ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿವೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ ಶೇ. 12 ರಷ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪ್ಯಾಕೇಜ್ಡ್ ಆಹಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಸರಿಸುಮಾರು ಮೂರು ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಕ್ಕು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನದಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೇಬಲ್ಬ್ಲೈಂಡ್ನ ಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಡಾ. ರಶೀದಾ ವಾಪಿವಾಲಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾನದಂಡಗಳು ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (FSSAI) ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಜಾಹೀರಾತು ಮಾನದಂಡಗಳ ಮಂಡಳಿ (ASCI) ಹೊರಡಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ-2019ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

►ಆಹಾರ ಲೇಬಲ್ ಹೇಗಿರಬೇಕು?

ಆಹಾರ ಲೇಬಲ್ ಗಳು FSSAIನ ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ಲೇಬಲಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳು, ASCI ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನವು "ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶ" ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಟೇಬಲ್ ಅಗತ್ಯವಿರುವ 30 ಪ್ರತಿಶತ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಆಹಾರ ಅನುಮತಿ (RDA) ಪೂರೈಸದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಹಕ್ಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೇಬಲ್ ಬ್ಲೈಂಡ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾದ 5,058 ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ 21.3 ಪ್ರತಿಶತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಅವು ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. 12.3 ಪ್ರತಿಶತ "ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಟು ವೆರಿಫೈ" ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಗಳು ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

"ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನವು ಮಧುಮೇಹ ಸ್ನೇಹಿ ಅಥವಾ ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜೇನುತುಪ್ಪವು ಮೂಲತಃ ಸಕ್ಕರೆಯೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಂತಹ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸಬಹುದು?" ಎಂದು ಡಾ. ರಶೀದಾ ವಾಪಿವಾಲಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೊಸ ವರ್ಗಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧತೆ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಪಾನೀಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ 29 ಪ್ರತಿಶತ, ರೆಡಿ ಟು ಈಟ್ ಆಹಾರಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ 28.6 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ 27.3 ಪ್ರತಿಶತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.

►ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಆಹಾರ ಬ್ರಾಂಡ್ ಗಳು

ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಆರೋಗ್ಯ, ಪೋಷಕಾಂಶದ ಅಂಶ ಮತ್ತು "no added sugar", "no preservatives", "no maida" ಮುಂತಾದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಿಲ್ಲದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 21 ಪ್ರಕಾರಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಪ್ರತಿಶತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ವರ್ಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಆಹಾರ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಮೇಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನವು ಪ್ರಮುಖ ಕಳವಳವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು (52.5%) ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಾಬೀತಾಗದವು. ದಿನನಿತ್ಯದ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಧಾನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ರೀತಿಯ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ. 80% ಜೇನುತುಪ್ಪದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಆರೋಗ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಸರಿಸುಮಾರು 65% ತುಪ್ಪ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಹಾ, ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.

ಆರೋಗ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 52.5 ಪ್ರತಿಶತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅನುಸರಣೆಯಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವವು ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಜೇನುತುಪ್ಪದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ತುಪ್ಪವನ್ನು ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ "ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಪವರ್ ಹೌಸ್" ಎಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು, ಮಧುಮೇಹ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ರೆಡಿ ಟು ಈಟ್ ಆಹಾರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರ ವರ್ಗದಲ್ಲೇ ಆರೋಗ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಲೇಬಲ್ ಅನುಸರಣೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ ಜೇನುತುಪ್ಪ 80 ಪ್ರತಿಶತ, ತುಪ್ಪ 65.5 ಪ್ರತಿಶತ, ಚಹಾ/ಹರ್ಬಲ್ ಇನ್ಫ್ಯೂಷನ್ಗಳು 54.3 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯ ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ 52.9 ಪ್ರತಿಶತ ಲೇಬಲ್ ಅನುಸರಣೆಯಿಲ್ಲದಿವೆ.

ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶೇ. 27.1 ರಷ್ಟು ಅನುಸರಣೆಯ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮಾಹಿತಿ (NI) ಟೇಬಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಘೋಷಣೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು. "ಪ್ರೋಟೀನ್ನ ಮೂಲ", "ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ" ಅಥವಾ "ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೈಬರ್" ಮುಂತಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ.

►ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರಗಳು ಎಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತ?

ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ನಾವು ಪ್ರತಿದಿನ ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರಗಳಾದ ಹಿಟ್ಟು, ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತಿಂಡಿಗಳು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಲೇಬಲ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಗೋಧಿಹಿಟ್ಟು (25%), ತುಪ್ಪ (23%) ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆ (22%) ನಂತಹ ದೈನಂದಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಸರಿಯಾದ ಲೇಬಲಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. "ಆರೋಗ್ಯಕರ" ಪರ್ಯಾಯಗಳೂ ಸಹ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಸುಮಾರು 29% ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಹಾಲುಗಳು (ಸೋಯಾ ಅಥವಾ ಬಾದಾಮಿ ಹಾಲಿನಂತೆ) ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

"ಮಾಹಿತಿ ಓವರ್ಲೋಡ್" ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನವು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ಒಂದು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರೋಟೀನ್ ಪೌಡರ್ಗಳು ಈಗ ಪ್ರತಿ ಲೇಬಲ್ಗೆ ಸರಾಸರಿ 17 ವಿಭಿನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಎನರ್ಜಿ ಬಾರ್ಗಳು ಸುಮಾರು 12 ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಈ ಹಕ್ಕುಗಳು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಉತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಯಾವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರವೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಕ್ಕಳ ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು 27% ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯ ಪಾನೀಯಗಳು (ಹಣ್ಣಿನ ಪಾನೀಯಗಳಂತೆ) ಲೇಬಲಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಉಪಾಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳು (breakfast cereals) ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 89% ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಕೇಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್ ಮಿಶ್ರಣಗಳಂತಹ ಆಹಾರಗಳು ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಲೇಬಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವಾಗ ಇನ್ನೂ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.