ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ಕನಸು! ಜಗತ್ತಿನ ನಂ.1 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮಾರಾಟಗಾರ ದೇಶವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ನವದೆಹಲಿ: ಕಳೆದ ತಿಂಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ (Maharashtra) ಶಿರಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ (Rajanath Singh), ಮುಂದಿನ 25 ರಿಂದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತುದಾರ (Largest Arms Exporter) ದೇಶವಾಗಲಿದೆ ಎಂಬ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.

ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ (ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ) ಮಾಡಲು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಪಣತೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.

ಸದ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾಲು ಶೇಕಡಾ 25 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಶೇಕಡಾ 50 ಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಈ ಹೇಳಿಕೆ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇದು ಕೇವಲ ದೂರದ ಕನಸೇ? ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ಜಾಗತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಕುರಿತು ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (SIPRI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ 2025ರ ವರದಿಯು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರ ಘೋಷಣೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಿಪ್ರಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಗತ್ತಿನ ಟಾಪ್ 25 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತು ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲೂ ಭಾರತದ ಹೆಸರಿಲ್ಲ. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2021 ರಿಂದ 2025 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 42 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕ (ಯುಎಸ್) ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಯುಎಸ್ ಜಾಗತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 36 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದ 2016 ರಿಂದ 2020 ರ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇದು ಶೇಕಡಾ 27 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

2016-20 ಮತ್ತು 2021-25 ರ ನಡುವೆ ಅಮೆರಿಕದ (USA) ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತು ಶೇಕಡಾ 27 ರಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾಲು ಶೇಕಡಾ 36 ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 42 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. 2021-25 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪಾಲು, ಅದರ ನಂತರದ ಮುಂದಿನ ಏಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆದಾರ ದೇಶಗಳ ಒಟ್ಟು ಪಾಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕವು 2021-25 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 99 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು 76 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪೂರೈಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಸಿಪ್ರಿ (SIPRI) ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಈ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 9.8 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಭಾರತವು ಫ್ರೆಂಚ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಒಟ್ಟು ಉಪಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 24 ರಷ್ಟನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಶೇಕಡಾ 6.8 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರೆ, ಜರ್ಮನಿ ಶೇಕಡಾ 5.7 ರಷ್ಟು ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಚೀನಾ ಶೇಕಡಾ 5.6 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಪ್ರಿ (SIPRI) ವರದಿಯು ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಫ್ತುದಾರರ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ ದೇಶಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 0.3 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಯುದ್ಧ ಪೀಡಿತ ಉಕ್ರೇನ್ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರ್ಬಂಧ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಇರಾನ್ ದೇಶಗಳು ಸಹ ಜಾಗತಿಕ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಲಾ ಶೇ. 0.3 ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಭಾರತ ಈ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದಿದೆ.

ಜಗತ್ತಿನ 2ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಆಮದುದಾರ ದೇಶ ಭಾರತ
ಒಂದೆಡೆ ರಫ್ತುದಾರನಾಗುವ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಭಾರತ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ (ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ) ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 2ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 2021 ರಿಂದ 2025ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಆಮದಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು ಶೇ. 8.2 ರಷ್ಟಿದೆ. (ಶೇ. 9.7 ರಷ್ಟು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ).
ಭಾರತವು ತನ್ನ ಶೇ. 40 ರಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದಿಂದ, ಶೇ. 29 ರಷ್ಟು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹಾಗೂ ಶೇ. 15 ರಷ್ಟು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯೇ ಭಾರತದ ಈ ಭಾರಿ ಆಮದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ರಫ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಭಾರತ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ನೌಕಾಪಡೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (2019-2021) ಅಡ್ಮಿರಲ್ (ನಿವೃತ್ತ) ಕರಂಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮವೊಂದಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಭಾರತ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಕ್ಷಣಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗುವ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ (DPSU) ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ R&D ಮೇಲಿನ ಹೂಡಿಕೆ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಕಟಿಂಗ್ ಎಡ್ಜ್ (ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ) ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸದ ಹೊರತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಚೀನಾ ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಹಬ್ ಆಗಲು ಅದರ R&D ಹೂಡಿಕೆಯೇ ಕಾರಣ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಚೀನಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಚೀನಾ ಪ್ಲಸ್ ಒನ್ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನಂತಹ ದೇಶಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ (Shipbuilding) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಿವೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತ ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ವೇದಿಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ನಾವೀನ್ಯತೆ (Innovation) ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆದರೆ ಮಾತ್ರ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕನಸು ನನಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಮುಂದಿನ 25-30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಜಗತ್ತಿನ ನಂಬರ್ 1 ರಫ್ತುದಾರನಾಗುವುದು ಸದ್ಯದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಠಿಣ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತವು ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಟಾಪ್ 10 ರಿಂದ 15 ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ವಾಸ್ತವಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಲೋಚನೆಯಾಗಿದೆ. ನಿರಂತರ ಸಂಶೋಧನೆ, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಹೂಡಿಕೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ದೃಢವಾದ ನೀತಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಭಾರತ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ಹಬ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಲ್ಲದು.