ಕಲ್ಪಾಕಂನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ವದೇಶಿ ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ : ಇದು ದೇಶದ ಇಂಧನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ?

ನವದೆಹಲಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಎಂಬಂತೆ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಇದು ಯುರೇನಿಯಂ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವತ್ತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಲ್ಪಾಕಂನಲ್ಲಿರುವ ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ (PFBR) ಸೋಮವಾರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿತು.

ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಭಾರತವನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ನಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಇದನ್ನು "ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕ್ಷಣ" ಮತ್ತು ದೇಶದ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ "ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೆಜ್ಜೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು.

"ಈ ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌, ಅದು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಧನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಳ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮದ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಿಶಾಲವಾದ ಥೋರಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಡೆಗೆ ಇದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಮೋದಿ ಸೋಮವಾರ ಎಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಎಂದರೇನು?

ಇಂಧನ-ಸಮರ್ಥ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್, ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಿಸ್ಸೈಲ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ವಿದಳನ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ) ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮುಂದುವರಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಅನ್ನು ದೇಶದ ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಅಟಾಮಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ (IGCAR) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಇದು 500 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ (MWe) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳು ಬಳಸುವ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಯುರೇನಿಯಂ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಅನ್ನು ತ್ಯಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಯಂ-ಸಮರ್ಥನೀಯ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು. ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಗಳು ಯುರೇನಿಯಂ ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸುವ ಕಾರಣ ಅದರ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಂ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಗೆ ಭಾರೀ ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಗಳಿಗಿಂತ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ಯುರೇನಿಯಂ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಎರಡನೇ ಹಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯುರೇನಿಯಂ-238 ಯುರೇನಿಯಂನ ಅತ್ಯಂತ ಹೇರಳವಾದ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸ್ವತಃ ಕಡಿಮೆ ವಿಕಿರಣಶೀಲವಾಗಿದೆ. ಅದು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ ಗಳನ್ನು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಹಂತದಿಂದಲೇ ಬಳಸಲಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಪರಮಾಣು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಡಿತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯು ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ, ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಭದ್ರತೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಎಂ.ವಿ. ರಮಣ ಅವರು ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ ಜಜೀರಾ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು, ಅಂತರ್ಗತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ?

ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಗಳು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂ ಎರಡನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

"ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಇದು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮೂಲಕ ಯುರೇನಿಯಂನ ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಥೋರಿಯಂ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂಗಿಂತ ಥೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೇರಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪರಮಾಣು ಇಂಧನದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರಮಾಣು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಪಾಲ್ ನಾರ್ಮನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಥೋರಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಯುರೇನಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಯುರೇನಿಯಂನ ಸುಮಾರು 1-2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಥೋರಿಯಂನ 25 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಬೃಹತ್ ಥೋರಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ?

PFBR ನಿರ್ಮಾಣವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಳಂಬಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ದೇಶದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬಹಳ ಮೊದಲೇ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರು.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಶಿವರಾಮ್ ಬಾಬುರಾವ್ ಭೋಜೆ ಮತ್ತು ಪೆರುಮಾಳ್ ಚೆಲ್ಲಪಾಂಡಿ ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫಾಸ್ಟ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆದಾರ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ-ಇರಾನ್ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಡೆತಡೆಗಳು, ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರಂತರ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಆರ್ಥಿಕ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯು ದೇಶದ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 3 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತವು ಅದನ್ನು 2024ರಲ್ಲಿ 8,180MW ನಿಂದ 2047ರ ವೇಳೆಗೆ 100GW ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ.

ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಗಳು ಯುರೇನಿಯಂ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಎಂಬ ಯುರೇನಿಯಂನ ಹಗುರವಾದ ಐಸೊಟೋಪ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಮೂರನೇ ಹಂತದ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಿದ್ಧ, ವಿದಳನ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.

ಆ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಥೋರಿಯಂ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಅನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು, ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಅನ್ನು ಸಹ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಗಳಿಗೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೂರು-ಹಂತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಯುರೇನಿಯಂನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಥೋರಿಯಂ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ಅಮೆರಿಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ ಡಮ್, ಜಪಾನ್, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ದೇಶಗಳು ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ರಷ್ಯಾ ಮಾತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪಾಲ್ ನಾರ್ಮನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಜಗತ್ತು ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲ. ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ವಸ್ತುಗಳು, ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸವಾಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿತ ಅಥವಾ ಮೂಲಮಾದರಿ ಹಂತಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಚಲಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪರಮಾಣು-ಶಕ್ತಿ-ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅದು ಇತರ ದೇಶಗಳನ್ನು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಹುದು.

ಆದರೆ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (MIT) ಯ ಪರಮಾಣು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಕೋರೌಶ್ ಶಿರ್ವಾನ್, ಭಾರತದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸಾಧಿಸಲು ಭಾರತ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ 20 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಚೀನಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇವಲ ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ತನ್ನ ಪರಮಾಣು 'ಹೆಚ್ಚಿನ' ಸಾಧನೆ ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾರತ ಈಗ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಇಂಧನ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ತ್ವರಿತ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯೋಜನೆಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.