ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದ ನಾಗಾ-ಕುಕಿ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನು?

ಈವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರವರಿ 7ರಂದು ಮಣಿಪುರದ ಒಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಣ್ಣ ಜಗಳವೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ದಟ್ಟ ಕತ್ತಲಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿದ ಮತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಘರ್ಷಣೆ, ಇದುವರೆಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಿಡಿ ಹಚ್ಚಿತ್ತು.

ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರಸ್ತೆ ಜಗಳದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ನಾಗಾ-ಕುಕಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿತು. 2023ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಮೈತೈ-ಕುಕಿ ಸಂಘರ್ಷದ ನಡುವೆ ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿದ್ದವು.

ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರದ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಹರಡಿತು. ನಾಗಾ ಮತ್ತು ಕುಕಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು, ಹೊಂಚುದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೃತದೇಹಗಳನ್ನು ವಿಕೃತಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 65 ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಶನಿವಾರ ನೋನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ಮೂವರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟವರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಕನಿಷ್ಠ 363ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ನಿರ್ವಸಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಲಿತಾನ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆ ರಾತ್ರಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಜಗಳವನ್ನು ಯಾರು ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ. ಉಖ್ರುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಮುಖಾಮುಖಿಯು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಅಲೆಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು, ಈ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದವರು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಮಾತನಾಡಿದೆ.

►ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಆ ರಾತ್ರಿ

ಶನಿವಾರ ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 5 ಗಂಟೆಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯೂಷನ್ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ 48 ವರ್ಷದ ನಾಗಾ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಶಿಮ್ರೇ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಲು 100 ಮೀಟರ್ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ನೇಹಿತ ಲೀಶಿ ಯೂಯಿ ಕಾಸರ್ ಅವರ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು. ರಾತ್ರಿ 7 ಗಂಟೆಗೆ ಶಿಮ್ರೇ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಿದ್ಧರಾದಾಗ ಇಬ್ಬರೂ ಹೊರಬಂದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ದಟ್ಟ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

"ರಸ್ತೆಯ ಆಚೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಅಕಂಬೋಯ್ ನಮಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಲು ಟಾರ್ಚ್ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ. ಆತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಡಿದಿದ್ದರಿಂದ ಟಾರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಬೆಳಕು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ, ಕುಡಿದಿದ್ದ ಮೂವರು ಕುಕಿ ಯುವಕರ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಅವರು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳಕ್ಕೆ ನಿಂತರು. ನಾನು ಮತ್ತು ಕಾಸರ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆ ಯುವಕರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳಿದೆವು. ನಾನು ಪಾನ್ ಖರೀದಿಸಲು ಅಂಗಡಿಯೊಂದರ ಬಳಿ ನಿಂತಾಗ ಅವರು ಹೊರಟುಹೋದರು. ಆದರೆ ಆ ಯುವಕರು ಮತ್ತೆ ಹಲವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗಿದರು" ಎಂದು ಶಿಮ್ರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

"ಅವರು 7-8 ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಕಾಸರ್ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಾನು ಬಿಡಿಸಲು ಹೋದಾಗ ಯಾರೋ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದರು. ನಾನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಘಟನೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬಲ್ಲವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖದಿಂದ ರಕ್ತ ಸೋರುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಮ್ರೇ ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು. ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯರು ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು.

ಆದರೆ, 24 ವರ್ಷದ ಕುಕಿ ಮಹಿಳೆ ನೆಮ್ನೈಕಿಮ್ ಬೈಟೆ, ಶಿಮ್ರೇ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಪತಿ ತಂಗ್ಗೌಲೆನ್ ಬೈಟೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಲುಂಗ್‌ ಸಂಗ್ಲೆನ್ ಬೈಟೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

"ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಕಂಬೋಯ್ ಆತನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಟಾರ್ಚ್ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕಾಸರ್ ಆತನನ್ನು ಬೈಯಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ನಾವು ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ನನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಕಾಸರ್ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಆತನ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ನಾನು ಕಾಸರ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪತಿ ಲುಂಗ್‌ ಸಂಗ್ಲೆನ್‌ ನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಿಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆವು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶಿಮ್ರೇ ಕೂಡ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಅವರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಶಿಮ್ರೇ ಅವರ ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಯಿತು" ಎಂದು ನೆಮ್ನೈಕಿಮ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ದವಡೆಯ ಮೂಳೆ ಮುರಿದಿದ್ದ ಶಿಮ್ರೇ ಅವರನ್ನು ಸುಮಾರು 39 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಫಾಲದ ರೀಜನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ (RIMS) ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು.

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಲುಂಗ್ ಸಂಗ್ಲೆನ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತಾದರೂ ಅವರ ಫೋನ್ ಸ್ವಿಚ್ ಆಫ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸೇನೆಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೆಮ್ನೈಕಿಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ.

►ಬುಡಕಟ್ಟು ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ

ಕುಕಿ ಮತ್ತು ನಾಗಾ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯದವರು ವಾಸಿಸುವ ಲಿತಾನ್ ಗ್ರಾಮವು ನಾಗಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಉಖ್ರುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಮೊದಲು ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 192 ಮನೆಗಳಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 1,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ರಕ್ತ ಹರಿದಾಗ ಜಗಳವು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆಮ್ನೈಕಿಮ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ಮತ್ತೊಂದು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಕ್ತ ಹರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಂತ್ರಸ್ತನಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡುವ ಆಲೋಚನೆ ಯಾರಲ್ಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

"ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸದೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆಯೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು" ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಂದೇ ರಾತ್ರಿ ನಾಗಾ ಹಿರಿಯರು ಕುಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ರಾಜಿ ಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರ ವಾದಗಳು ಮತ್ತೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.

►ವಿಫಲವಾದ ಶಾಂತಿ ಯತ್ನ

ಶಿಮ್ರೇ ಅವರ 51 ವರ್ಷದ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅಸಾಯೋ ಹೇಳುವಂತೆ, ಸುಮಾರು 50 ನಾಗಾ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಕುಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ, ಲುಂಗ್‌ ಸಂಗ್ಲೆನ್‌ ನನ್ನು ತಮಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಆತನಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಿಸುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಲುಂಗ್‌ ಸಂಗ್ಲೆನ್ ನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆತನನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದ ಎಂದು ಅಸಾಯೋ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ಆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಕಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಮನೆಯ ಬಳಿ ಸೇರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕುಕಿ ಉಗ್ರರೂ ಇದ್ದರು. ಲುಂಗ್‌ ಸಂಗ್ಲೆನ್ ಹೊರಗೆ ಬಾರದಿದ್ದಾಗ, ನಮ್ಮ ನಾಗಾ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನೇರವಾಗಿ ಆತನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಕುಕಿ ಜನರು ಕಲ್ಲು ತೂರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಮ್ಮವರು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು. ಆದರೆ ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 10 ಗಂಟೆಗೆ ಅವರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಗಾ ಜನರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು" ಎಂದು ಅಸಾಯೋ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

►ಹೆಚ್ಚಿದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ

ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಮೊದಲು ಯಾರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮ ಇಡೀ ಲಿತಾನ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಿಂದ 10ರ ನಡುವೆ ನಾಗಾ ಮತ್ತು ಕುಕಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಪರಸ್ಪರರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂಸಾಚಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿವಾಸಿಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರ ನಡುವೆ ಕೇಂದ್ರ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.

CRPF ಮತ್ತು BSF ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ನಾಗಾ ಮತ್ತು ಕುಕಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಿತಾನ್ ಗ್ರಾಮವು ಈಗ ಮಣಿಪುರದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಂತೆಯೇ ಭದ್ರತಾ ರೇಖೆಯಿಂದ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಲಿತಾನ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜಗಳವನ್ನು ಯಾರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಈಗ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ.

"ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದೆ ತಮ್ಮ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿಯೇ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಜಗಳದ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು ನಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಪರಸ್ಪರ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮಗೆ ಮುಖ್ಯ. ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರ ಬಳಿ ಮಾರಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಲಿಚ್ಛಿಸದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಲಿತಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನಾಗಾ ಮತ್ತು ಕುಕಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ, ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಿಯೋಜನೆ ಮಣಿಪುರದ ಇತರ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಮರುಕಳಿಸಿತು. ಈ ಮೊದಲು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯದವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಫೆಬ್ರವರಿ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಮ್ಜಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ಪೋಕ್ಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯ ವರದಿಗಳು ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್ 11ರಂದು, ಐವರೊಂದಿಗೆ ಅಪಹರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ತಂಗ್ಬೋಯ್ಮಾಂಗ್ ಲುಂಕಿಮ್ ಮತ್ತು ತೆಂಗ್ಖೋಗಿನ್ ಬೈಟೆ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಕುಕಿ ಯುವಕರ ಶವಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಅಂದಿನಿಂದ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಕಡೆ ಜೀವಹಾನಿಯಾಗಿದೆ.

►ಹಳೆಯ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಹಸಿಯಾದವು

ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಗಳವೇ ನಾಗಾ-ಕುಕಿ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿವೆ. ಆದರೆ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮುಖಾಮುಖಿಯು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.

ಕುಕಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 'ಕುಕಿ ಇನ್ಪಿ' ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಕ್ತಾರ ಲುನ್, ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಘಟನೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ನಾಗಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ಎಲ್ಲರೂ ಮೈತೈ-ಕುಕಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೇಲೆಯೇ ಗಮನ ನೆಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನಾಗಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕುಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಲಿತಾನ್ ಗ್ರಾಮವು ಮೂಲತಃ ಕುಕಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ನಾಗಾಗಳಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದರು. ನಾಗಾಗಳು ನಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಯಸಿದ್ದರು. ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕುಕಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ನಿರ್ವಸಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಲುನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ, ನಾಗಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಕುಕಿಗಳ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದು, ಅದು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಮಿ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗಾ ತಂಗ್ಖುಲ್ ಲಿತಾನ್ ಸಂಘಟನೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ರಿಮಿಥೆಮ್ ಶಿಂಗ್ಲೈ ಮಾತನಾಡಿ, ಗ್ರಾಮವು ನಾಗಾಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಕುಕಿಗಳು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ಕುಕಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ನಮ್ಮದೇ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಗಳ ಕಾಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಶಿಂಗ್ಲೈ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನಾಗಾ ಮತ್ತು ಕುಕಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಯು 1993ರಿಂದ 1998ರ ನಡುವೆ ಸರಣಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 750 ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆತನ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಗಡಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮೂಲಭೂತ ವಿವಾದಗಳು ಬಗೆಹರಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಶಿಮ್ರೇ ಲಿತಾನ್ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಲ್ಲ. ಟಾರ್ಚ್ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕುಡಿದ ಮತ್ತಿನ ಜಗಳದಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಆ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಅವರು ಈಗ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಹರಡುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಅವರು, ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

"ನಾನು ಕೇವಲ ನೆಪ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.